กัญชาและสารสำคัญ

ชื่อวิทยาศาสตร์ : Cannabis sativa L.

วงศ์​ : CANNABACEAE

ชื่อสามัญ : Cannabis, hemp, Indian hemp, ganja, marihuana, marijuana

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์ 

กัญชา​ เป็นไม้ล้มลุกปีเดียว​ 

ลำต้น​ -​ ลำต้นตั้งตรง​ สูง 1 - 5 เมตร ไม่ค่อยแตกกิ่งก้าน

ใบ​ -​ ใบเดี๋ยว เรียงสลับรูปฝ่ามือ ขอบใบโค้งเว้าลึกจนถึงคนเป็น 5 -​ 7 แฉก แต่ละแฉกรูปยาวรี ขอบใบเหมือนฟันเลื่อย แผ่นใบด้านบนสีเขียวเข้มกว่าด้านล่าง

ดอก​ -​ ดอกขนาดเล็ก​ แยกเพศต่างต้น​ (อาจพบต้นที่มีแยกเพศร่วมต้นได้บ้าง)​ ดอกเพศผู้ออกเป็นช่อที่ซอกใบและปลายกิ่ง กลีบดอก 5 กลีบ ดอกเพศเมียออกดอกเดี่ยวตามซอกใบและปลายยอด แต่ละดอกมีใบประดับสีเขียวเข้มคล้ายกาบและมีขนเป็นต่อมหุ้มอยู่ ไม่มีกลีบดอก

ผล -​ ผลเป็นแบบแห้งเมล็ดล่อน ขนาดเล็ก​ เกลี้ยง​ สีน้ำตาล

สารสําคัญในกัญชา

สารสําคัญในกัญชา​ คือ​ สารกลุ่มแคนนาบินอยด์ 

delta-9-tetrahydrocannabinol (-THC)​ 

พบมากในยาง​ (resin) จากเซลล์ขน​ (trichome) ของช่อดอกเพศเมีย​ สารนี้ออกฤทธิ์ต้านอาเจียน​ ลดอาการปวด​ ต้านมะเร็ง​ ลดความดันในลูกตา​ ทำให้เจริญอาหารและออกฤทธิ์กระตุ้นระบบประสาท​ ทำให้เกิดการติด​ (addiction)​ และความวิตกกังวล (anxiety)​

cannabidiol (CBD)​ 

มีฤทธิ์ต้านการอักเสบ​ คลายกังวล​ ต้านมะเร็ง​ ต้านคลื่นไส้อาเจียนและต้านการชัก​ สารนี้ไม่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาท 

cannabidigeral (CBG)​ 

มีฤทธิ์คลายกล้ามเนื้อ​ ลดอาการปวด​ ช่วยให้เจริญอาหาร​ นอนหลับสบาย​ สารนี้​ไม่ออกฤทธิ์ต่อระบบประสาท

อื่นๆ​ เช่น​ สารกลุ่มเทอร์พีนอยด์โปรตีน

หมายเหตุ​ : ปัจจุบันกัญชาเป็นยาเสพติดประเภทที่ 5 ตามพระราชบัญญัติยาเสพติดให้โทษ​ ฉบับที่ 7 พ. ศ. 2562

ที่มา​ : คู่มือการดูแลสุขภาพ​ เรื่อง​ กัญชาทางการแพทย์แผนไทย สำนักงานจัดการการชาและกระท่อมทางการแพทย์แผนไทย กรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก กระทรวงสาธารณสุข